آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری ۱۴۰۴؛ وظایف کارفرما و پیمانکار
خلاصه آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری ۱۴۰۴: وظایف کارفرما و پیمانکار، ثبت اطلاعات، نظارت ایمنی، آموزش، ارزیابی ریسک، مستندات و شاخص‌های عملکرد.
آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری در سال ۱۴۰۴ بازنگری و تصویب شده و برای کارفرمایانی که با پیمانکار قرارداد دارند و همچنین پیمانکاران دارای پیمان فعال، الزامات مشخصی در حوزه ایمنی ایجاد می‌کند.
این مقاله خلاصه اجرایی و آموزشی است. برای استناد حقوقی و قراردادی، متن رسمی آیین‌نامه و ابلاغیه‌های مراجع قانونی ملاک هستند.
مشخصات آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری ۱۴۰۴
بازنگری آیین‌نامه در یکصد و نود و پنجمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ ۱۴۰۴/۰۴/۳۱ تدوین شد و در ۱۴۰۴/۰۷/۰۹ به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسید.
متن جدید شامل ۲۱ ماده، ۸ تبصره و دو پیوست است و جایگزین آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری مصوب ۱۳۸۹/۰۳/۰۵ و دستورالعمل اجرایی موضوع ماده ۲ آن مصوب ۱۳۹۷/۰۷/۲۱ شده است.
دامنه کاربرد
آیین‌نامه برای کارفرمایانی که مطابق ماده ۱۳ قانون کار با پیمانکار قرارداد منعقد می‌کنند و پیمانکارانی که پیمان فعال دارند، لازم‌الاجرا است.
برای مرور تکالیف عمومی نیز مقاله الزامات قانونی ایمنی در قانون کار ایران را ببینید.
ماده ۳؛ درج تعهدات ایمنی در قرارداد
قرارداد باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که پیمانکار متعهد به رعایت مقررات قانون کار و آیین‌نامه‌های حفاظت فنی و بهداشت کار برای کارکنان خود باشد.
از نظر اجرایی بهتر است تعهدات HSE شامل آموزش، PPE، گزارش حادثه، ارزیابی ریسک، مجوز کار و نحوه توقف کار ناایمن نیز شفاف شوند.
ماده ۴؛ ثبت مشخصات پیمان فعال توسط کارفرما
کارفرما یا مقاطعه‌دهنده باید مشخصات پیمانکار و موضوع پیمان فعال را در سامانه مربوط حداکثر طی یک هفته پس از عقد قرارداد درج کند.
ماده ۵؛ ثبت اطلاعات توسط پیمانکار
پیمانکار دارای پیمان فعال باید اطلاعات و مشخصات مورد نیاز را حداکثر طی یک ماه پس از عقد قرارداد در سامانه مربوط ثبت کند و برای پیمان‌های جدید نیز اقدام لازم را انجام دهد.
ماده ۶؛ نظارت کارفرما بر ایمنی پیمانکار
کارفرما باید بر اساس قوانین، آیین‌نامه‌ها، مفاد قرارداد و ابلاغیه‌های بازرسان کار بر عملکرد ایمنی پیمانکاران خود نظارت کند.
بنابراین واگذاری کار به پیمانکار به معنای واگذاری کامل مسئولیت نظارت نیست.
پرونده ایمنی پیمانکار چه اطلاعاتی داشته باشد؟
- اطلاعات هویتی و ثبتی
- قرارداد و موضوع پیمان
- فهرست کارکنان
- بیمه
- گواهی‌های صلاحیت مرتبط
- مسئول حفاظت فنی
- سوابق آموزش
- ارزیابی ریسک
- اقدامات ایمنی پیمان فعال
ارزیابی ریسک پیمانکار
ارزیابی ریسک نباید صرفاً فایل عمومی پیمانکار باشد. برای هر پیمان فعال باید فعالیت‌های واقعی، محیط کار، تداخل با سایر پیمانکاران و خطرات اختصاصی پروژه بررسی شوند.
نسخه جدید آیین‌نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار نیز مسئولیت نهایی نظارت کارفرما بر برنامه مدیریت ریسک پیمانکاران را برجسته می‌کند.
آموزش ایمنی پیمانکاران
آموزش بدو ورود، آموزش فعالیت‌های پرخطر و اثربخشی آموزش باید قابل ردیابی باشد. مقاله نیازسنجی و سنجش اثربخشی آموزش ایمنی برای طراحی فرایند آموزش مفید است.
مجوز کار برای پیمانکاران
فعالیت‌هایی مانند جوشکاری، ورود به فضای محصور، کار در ارتفاع، حفاری و تعمیرات انرژی‌دار باید طبق ارزیابی ریسک و مقررات مربوط کنترل شوند.
استفاده از سیستم مجوز کار باعث می‌شود شرایط شروع کار، تداخل فعالیت‌ها، ایزولاسیون انرژی و تأیید مسئولان ثبت شود.
کمیته حفاظت فنی و ساختار ایمنی
ماده ۲۱ در ارزیابی عملکرد ایمنی پیمانکاران به شاخص‌هایی مانند وجود ساختار و تشکیلات ایمنی، کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار، نرخ حوادث، سرانه آموزش، مستندات ارزیابی ریسک و تعداد پیمان‌های فعال اشاره می‌کند.
راهنمای کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار را برای ساختار جلسه و پیگیری مصوبات ببینید.
شاخص‌های ارزیابی پیمانکار
- نرخ حادثه و Near Miss
- درصد آموزش‌های معتبر
- درصد JSAهای به‌روز
- تعداد پرمیت‌های صادرشده
- تعداد عدم انطباق‌های باز
- درصد CAPAهای بسته‌شده در موعد
- وضعیت مسئول حفاظت فنی
- تاریخ انقضای مدارک
- تعداد بازرسی‌ها و امتیاز آن‌ها
برای طراحی شاخص‌ها مقاله KPIهای ایمنی را نیز بخوانید.
چک‌لیست کارفرما قبل از شروع پیمان
| مورد | وضعیت |
|---|---|
| تعهدات HSE در قرارداد درج شده | ☐ |
| اطلاعات پیمانکار ثبت شده | ☐ |
| صلاحیت‌ها و مدارک بررسی شده | ☐ |
| کارکنان پیمانکار مشخص هستند | ☐ |
| بیمه و مدارک لازم کنترل شده | ☐ |
| مسئول حفاظت فنی معرفی شده | ☐ |
| آموزش بدو ورود انجام شده | ☐ |
| ارزیابی ریسک پیمان تهیه شده | ☐ |
| فعالیت‌های پرخطر و پرمیت‌ها مشخص شده | ☐ |
| PPE و تجهیزات کنترل شده | ☐ |
| روش گزارش حادثه تعریف شده | ☐ |
| برنامه بازرسی و ارزیابی عملکرد مشخص است | ☐ |
خطاهای رایج در مدیریت ایمنی پیمانکار
- تمرکز فقط بر مدارک اولیه و رهاکردن نظارت میدانی
- استفاده از ارزیابی ریسک عمومی برای همه پروژه‌ها
- مشخص‌نبودن مسئول HSE پیمانکار
- آموزش بدو ورود بدون ثبت اثربخشی
- نبود سازوکار توقف کار ناایمن
- گزارش‌نشدن Near Missها
- جدابودن اطلاعات پیمانکار از حادثه، پرمیت و CAPA
- تمدید پیمان بدون ارزیابی عملکرد ایمنی
سوالات متداول
آیین‌نامه ۱۴۰۴ جایگزین کدام مقررات شده است؟
متن آیین‌نامه اعلام می‌کند جایگزین آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکاری مصوب ۱۳۸۹/۰۳/۰۵ و دستورالعمل اجرایی موضوع ماده ۲ مصوب ۱۳۹۷/۰۷/۲۱ می‌شود.
کارفرما تا چه زمانی باید پیمان فعال را ثبت کند؟
ماده ۴ حداکثر یک هفته پس از عقد قرارداد را برای ثبت مشخصات پیمانکار و موضوع پیمان فعال توسط کارفرما پیش‌بینی کرده است.
پیمانکار تا چه زمانی باید اطلاعات خود را ثبت کند؟
ماده ۵ حداکثر یک ماه پس از عقد قرارداد را برای ثبت اطلاعات مورد نیاز پیمانکار تعیین کرده است.
آیا کارفرما باید بر ایمنی پیمانکار نظارت کند؟
بله. ماده ۶ بر وظیفه نظارت کارفرما بر عملکرد ایمنی پیمانکار تأکید دارد.
چه شاخص‌هایی برای عملکرد ایمنی پیمانکار مهم‌اند؟
ساختار ایمنی، کمیته، نرخ حوادث، سرانه آموزش، مستندات ارزیابی ریسک و عوامل مرتبط با فرهنگ ایمنی از شاخص‌های مهم مطرح‌شده در آیین‌نامه هستند.
مدیریت پیمانکاران در HSEبان
HSEبان قابلیت ثبت پروژه، پیمانکار، کارگران، آموزش، ریسک، پرمیت، حادثه، CAPA، اسناد و گزارش را در یک محیط یکپارچه فراهم می‌کند. برای شروع ثبت‌نام رایگان را انجام دهید.