آیین‌نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار ۱۴۰۴؛ تکالیف کارفرما
خلاصه اجرایی آیین‌نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار مصوب ۱۴۰۴/۱۱/۱۳؛ تکالیف کارفرما، بازنگری سالانه، مسئول ارزیابی ریسک، کمیته، مستندسازی و مجوز کار.
آیین‌نامه مدیریت ریسک ایمنی در محیط کار در سال ۱۴۰۴ تصویب شده و برای کارگاه‌ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان مشمول قانون کار، چارچوب مشخص‌تری برای شناسایی مخاطرات، ارزیابی، کنترل، پایش و مستندسازی ریسک ایجاد می‌کند.
این مقاله یک خلاصه اجرایی و آموزشی است. برای استناد حقوقی، متن رسمی منتشرشده توسط مراجع قانونی ملاک است.
مشخصات آیین‌نامه
این آیین‌نامه در یکصد و نود و هشتمین جلسه شورای عالی حفاظت فنی در تاریخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۸ تدوین و در تاریخ ۱۴۰۴/۱۱/۱۳ به تصویب وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی رسیده است.
متن مصوب شامل ۲ فصل، ۱۳ ماده و ۵ تبصره است و هدف آن شناسایی نظام‌مند مخاطرات، ارزیابی و اجرای اقدامات کنترلی برای پیشگیری از حوادث شغلی است.
مهم‌ترین تغییر برای کارفرما چیست؟
نگاه آیین‌نامه فقط به یک فرم ارزیابی ریسک محدود نیست. کارفرما باید برنامه مدیریت ریسک ایمنی متناسب با نوع فعالیت، ساختار سازمانی و مخاطرات کارگاه تدوین، اجرا، پایش و در صورت نیاز بازنگری کند.
این برنامه باید به ارزیابی ریسک، اقدامات کنترلی، آموزش، PPE، مستندسازی و مجوز کار متصل باشد.
ماده ۳؛ برنامه مدیریت ریسک ایمنی
کارفرما باید برنامه مدیریت ریسک ایمنی را تدوین و اجرا کند و اطلاعات مرتبط را مستند نگه دارد.
اگر پیمانکار در کارگاه فعالیت کند، رعایت برنامه برای او نیز لازم است و مسئولیت نهایی نظارت بر عملکرد پیمانکار همچنان بر عهده کارفرما است.
ماده ۴؛ چه زمانی برنامه باید بازنگری شود؟
- بازنگری دوره‌ای و منظم، حداقل یک بار در سال
- پس از حادثه منجر به آسیب یا خسارت قابل توجه
- پس از شبه‌حادثه دارای پتانسیل پیامد شدید
- پس از تغییر قوانین، استانداردها، فرایند، روش کار، مواد، ماشین‌آلات یا چیدمان
- وقتی کنترل‌های اجراشده اثربخش نباشند
- بنا به ابلاغ قانونی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی
ماده ۵؛ تأمین منابع
کارفرما باید منابع مالی، انسانی، تجهیزات، زیرساخت و زمان لازم برای اجرای برنامه را تأمین کند.
ماده ۶؛ آموزش و PPE
کارفرما باید متناسب با مخاطرات شغلی، آموزش لازم را ارائه کند و تجهیزات حفاظت فردی موردنیاز را در اختیار کارکنان قرار دهد.
برای جزئیات انتخاب تجهیزات، مقاله PPE چیست؟ را ببینید.
ماده ۷؛ مشارکت کارکنان
آیین‌نامه مشارکت فعال کارگران و نمایندگان آن‌ها در تدوین و اجرای برنامه مدیریت ریسک را مورد توجه قرار می‌دهد.
ماده ۸؛ پوشش همه مخاطرات
برنامه مدیریت ریسک باید مخاطرات موجود و بالقوه‌ای را که کارکنان و سایر افراد در معرض خطر با آن روبه‌رو هستند پوشش دهد؛ از جمله فعالیت‌های تعمیراتی، پیمانکاری و غیرروتین.
ماده ۹؛ روش استاندارد و ثبت اطلاعات
برنامه مدیریت ریسک باید بر اساس راهنمای آیین‌نامه و حداقل یکی از روش‌های استاندارد ملی تدوین شود و اطلاعات مرتبط در سامانه تعیین‌شده ثبت شوند.
کارگاه‌های زیر ۲۵ نفر
بر اساس ماده ۱۰، در کارگاه‌های دارای کمتر از ۲۵ کارگر، کارفرما می‌تواند شخصاً، با معرفی یکی از کارگران واجد شرایط به‌عنوان مسئول ارزیابی ریسک یا با استفاده از شرکت مشاور مجاز، برنامه مدیریت ریسک را تدوین کند.
کارگاه‌های ۲۵ نفر و بیشتر
ماده ۱۱ تدوین و به‌روزرسانی برنامه مدیریت ریسک در کارگاه‌های دارای ۲۵ کارگر یا بیشتر را از طریق کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار یا شرکت مشاور مجاز پیش‌بینی می‌کند؛ مسئولیت نهایی همچنان با کارفرما است.
راهنمای کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار را نیز بخوانید.
ماده ۱۲؛ نگهداری مستندات
کارفرما باید مستندات برنامه مدیریت ریسک و اجرای آن را ثبت کند و طبق متن آیین‌نامه، مستندات را سه سال در محل کارگاه نگهداری و هنگام بازرسی ارائه کند.
ماده ۱۳؛ مجوز کار برای فعالیت‌های مخاطره‌آمیز
آیین‌نامه کارفرما را مکلف می‌کند برای فعالیت‌های مخاطره‌آمیز، مطابق مقررات مرتبط از مجوز کار استفاده کند.
مقاله مجوز کار Permit to Work انواع پرمیت و کنترل‌های آن را توضیح می‌دهد.
چک‌لیست اجرایی برای کارفرما
| اقدام | وضعیت |
|---|---|
| برنامه مدیریت ریسک تدوین شده | ☐ |
| روش ارزیابی ریسک مشخص است | ☐ |
| مسئول یا کمیته مشخص شده | ☐ |
| ریسک‌های مهم اولویت‌بندی شده‌اند | ☐ |
| کنترل‌ها مسئول و موعد دارند | ☐ |
| آموزش‌های مرتبط ثبت شده‌اند | ☐ |
| PPE متناسب تحویل و کنترل می‌شود | ☐ |
| بازنگری سالانه برنامه‌ریزی شده | ☐ |
| محرک‌های بازنگری تعریف شده‌اند | ☐ |
| مستندات نسخه‌بندی و نگهداری می‌شوند | ☐ |
| فعالیت‌های پرخطر تحت مجوز کار هستند | ☐ |
| پیمانکاران در برنامه پوشش داده شده‌اند | ☐ |
سوالات متداول
آیا برنامه مدیریت ریسک باید هر سال بازنگری شود؟
متن آیین‌نامه بازنگری دوره‌ای و منظم، حداقل یک بار در سال را پیش‌بینی کرده است؛ علاوه بر آن، حادثه، شبه‌حادثه شدید، تغییرات و ناکارآمدی کنترل‌ها نیز محرک بازنگری هستند.
آیا مسئولیت پیمانکار، مسئولیت کارفرما را حذف می‌کند؟
خیر. پیمانکار باید الزامات را رعایت کند، اما مسئولیت نهایی نظارت و اطمینان از اجرای برنامه برای کارفرما باقی می‌ماند.
کارگاه ۲۵ نفره چه تفاوتی دارد؟
در کارگاه‌های دارای ۲۵ کارگر یا بیشتر، نقش کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار یا شرکت مشاور مجاز در تدوین و به‌روزرسانی برنامه مدیریت ریسک پررنگ می‌شود.
مستندات چند سال باید نگهداری شوند؟
ماده ۱۲ نگهداری مستندات برنامه مدیریت ریسک و اجرای آن را برای سه سال مقرر کرده است، با شرایط تبصره همان ماده.
آیا مجوز کار بخشی از مدیریت ریسک است؟
بله. ماده ۱۳ برای فعالیت‌های مخاطره‌آمیز، صدور مجوز کار مطابق آیین‌نامه‌های مرتبط را مورد توجه قرار داده است.
اجرای دیجیتال آیین‌نامه در HSEبان
HSEبان برای اتصال ارزیابی ریسک، مجوز کار، کمیته، اسناد، حادثه و CAPA طراحی شده است. سازمان‌ها می‌توانند برای شروع حساب رایگان بسازند.